ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે કિંગ કોબ્રા? વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસે ખુલાસો કર્યો

બાયોટ્રોપિકા અભ્યાસ: ગોવામાં કિંગ કોબ્રા અને રેલવે વચ્ચે અજાણ કડી વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં શોધી કઢાઈ 

સુરત સ્થિત હર્પેટોલોજિસ્ટ દિકાંશ એસ. પરમાર અને  આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધક ટીમે ગોવામાં કિંગ કોબ્રા (Ophiophagus kaalinga/ઓફીઓફેગસ કાલિંગા) ના 47 પુષ્ટિ થયેલા વિસ્તારોનું મેપિંગ કર્યું છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, આમાંથી ઘણા સ્થળો રેલવે કોરિડોર અને સ્ટેશનોની આસપાસ આવેલા છે.જે જંગલમાં રહેતા ટોચના શિકારી સાપ માટે સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય માનવામાં આવે છે.આ સંશોધન 26 જાન્યુઆરીના રોજ પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ બાયોટ્રોપિકા માં પ્રકાશિત થયું છે.

ઉત્તર અને દક્ષિણ ગોવામાં મળી કુલ 47 જગ્યાઓ

અભ્યાસ અનુસાર, કુલ 47 કિંગ કોબ્રા સ્થળોમાંથી 18 સ્થળો ઉત્તર ગોવામાં અને 29 સ્થળો દક્ષિણ ગોવામાં નોંધાયા છે.આમાંથી પાંચ કિસ્સાઓ સીધા રેલવે ટ્રેક નજીક નોંધાયા હતા, જેમાં એક કિંગ કોબ્રા તો ગોવાના ચાંદોર રેલવે સ્ટેશન પર પાટા નીચે મળી આવ્યો હતો.આવી પરિસ્થિતિમાં કિંગ કોબ્રાનું મળવું વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રથમ વખત નોંધાયું છે.

જંગલ માટે યોગ્ય મોડેલ, પરંતુ હકીકત અલગ

સંશોધક ટીમે પ્રજાતિ વિતરણ મોડેલ્સનો ઉપયોગ કરીને યોગ્ય જંગલ નિવાસસ્થાનોની ચોક્કસ આગાહી કરી હતી. તેમ છતાં, પાંચ કિંગ કોબ્રા એવા વિસ્તારોમાં મળ્યા જ્યાં ઇકોલોજીકલ રીતે તેમનું હોવું અસંભવ માનવામાં આવે છે.

આ સંશોધનમાં જર્મનીના સહયોગી પ્રોફેસર ડેનિસ રોડર તથા અમેરિકાના પ્રોફેસર ડૉ. હિન્રિચ કાયઝર તેમજ એનિમલ રેસ્ક્યુ સ્ક્વોડ ગોવા (એઆરએસજી) ના સ્થાનિક બચાવકર્તા રિંકુ ગુપ્તા અને અમૃત સિંહ સહિતના નિષ્ણાતોએ સહયોગ આપ્યો હતો. ટીમે ક્ષેત્ર અવલોકન, બચાવ રેકોર્ડ અને સ્થાનિક જ્ઞાનને વૈજ્ઞાનિક મોડેલિંગ સાથે જોડીને અભ્યાસ કર્યો હતો

“રેલવે ડિસ્પર્ઝન”ની નવી ધારણા

અભ્યાસ એક નવી અને ચોંકાવનારી ધારણા રજૂ કરે છે.“રેલવે ડિસ્પર્ઝન” સંશોધકોના મતે, શક્ય છે કે કિંગ કોબ્રા શિકારની શોધમાં જંગલ વિસ્તારમાં ઉભેલી માલગાડી અથવા મુસાફર ટ્રેનમાં અજાણતામાં ચઢી જાય અને લાંબી મુસાફરી બાદ બિલકુલ નવા વિસ્તારમાં ઉતરી જાય છે.સોશિયલ મીડિયા અને સમાચાર રિપોર્ટ્સમાં દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં ટ્રેનમાં સાપ દેખાવાની ઘટનાઓ પણ આ વિચારને સમર્થન આપે છે.

પ્રોફ. ડૉ. હિન્રિચ કાયઝર કહે છે,“અમે સામાન્ય રીતે રોડ અને રેલવેને વન્યજીવ માટે જોખમ માનીએ છીએ, પરંતુ આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે તે ક્યારેક માનવ-માધ્યમિત, ઝડપી વિક્ષેપ કોરિડોર તરીકે પણ કાર્ય કરી શકે છે.”

સંશોધક દિકાંશ પરમારનું નિવેદન

અભ્યાસનું નેતૃત્વ કરનાર દિકાંશ પરમાર કહે છે,“મેં આ અભ્યાસ માટે મારા મન અને શરીરને મર્યાદા સુધી ધકેલી દીધા. દરેક રેકોર્ડ, દરેક બચાવ અને દરેક કિલોમીટર ચાલવું આ સાપોની છુપાયેલી હિલચાલને સમજવા માટે જરૂરી હતું.”

તેમના જણાવ્યા મુજબ, આ તારણો દર્શાવે છે કે માનવ માળખાકીય સુવિધાઓ અજાણતાં જ કિંગ કોબ્રા જેવા ટોચના શિકારીઓની ગતિને કેવી રીતે આકાર આપી શકે છે.“સમયની જરૂરિયાત એ છે કે વિકાસ આયોજન વન્યજીવન અને તેમના કુદરતી રહેઠાણોને નુકસાન ન પહોંચાડે,” તેમણે ઉમેર્યું હતું

જાહેર સુરક્ષા અને સંરક્ષણ માટે ચેતવણી

કિંગ કોબ્રા અત્યંત ઝેરી સાપ છે અને ભારતમાં હજુ સુધી તેની પ્રજાતિ-વિશિષ્ટ એન્ટિવેનોમ ઉપલબ્ધ નથી. માનવ વસાહતવાળા વિસ્તારોમાં આવા સાપ પહોંચે તો માનવ-સાપ ટક્કરનો ખતરો વધે છે. સાથે જ, આવા અસ્વાભાવિક સ્થળોએ પહોંચેલા સાપ ભૂખમરી, તણાવ અને મૃત્યુનો સામનો પણ કરે છે.અભ્યાસમાં એનિમલ રેસ્ક્યુ સ્ક્વોડ ગોવા (એઆરએસજી) જેવી સંસ્થાઓના છેલ્લા 22 વર્ષના રેસ્ક્યૂ ડેટાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે.

સંક્ષિપ્ત મુદ્દા

• ગોવામાં કુલ 47 કિંગ કોબ્રા સ્થળો નોંધાયા

• ઉત્તર ગોવા: 18 | દક્ષિણ ગોવા: 29

• 5 કેસ રેલવે લાઇન નજીક, 1 સીધો સ્ટેશન પર

• નવી ધારણા: ટ્રેન વન્યજીવ માટે વિક્ષેપ કોરિડોર બની શકે છે

અસર: સંરક્ષણ, જાહેર સુરક્ષા અને માનવ-સાપ ટક્કર માટે મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી

રેલવે લાઇન પાસે કિંગ કોબ્રાની હાજરી,47 સ્થળોનું મેપિંગ, રેલવે કોરિડોરમાં ચોંકાવનારી હાજરી: નવી વૈજ્ઞાનિક શોધ